علت سیاه شدن طلا

این تصور که طلا هیچ‌گاه تغییر رنگ نمی‌دهد، میان بسیاری از افراد رایج است؛ اما در واقع، زیورآلات طلا معمولاً از ترکیب طلا با فلزات دیگر ساخته می‌شوند و همین باعث می‌شود با گذشت زمان برخی از آن‌ها کدر یا حتی سیاه شوند. این تغییر رنگ معمولاً نگران‌کننده نیست و دلایل مشخصی دارد که شناخت آن‌ها به حفظ ظاهر طلا کمک می‌کند. در این مقاله به بررسی علت سیاه شدن طلا و روش‌های خانگی و تخصصی برای تمیز کردن و مراقبت از آن می‌پردازیم.

چرا طلا سیاه می‌شود؟

طلا در حالت خالص (۲۴ عیار) به‌طور طبیعی فلزی پایدار است و تغییر رنگ نمی‌دهد. با این حال، زمانی که طلا برای ساخت زیورآلات با فلزات دیگری مانند مس یا نقره ترکیب می‌شود تا استحکام پیدا کند، احتمال واکنش‌های شیمیایی افزایش می‌یابد. این واکنش‌ها می‌توانند منجر به تغییر رنگ و سیاه شدن طلا شوند. عواملی مانند هوای مرطوب، عرق بدن، مواد شوینده یا حرارت می‌توانند باعث ایجاد لایه‌ای تیره روی سطح طلا شوند. این پدیده در آلیاژهای با عیار پایین‌تر یا آبکاری ضعیف بیشتر مشاهده می‌شود و به آن «پوسته‌ی سیاه» گفته می‌شود.

عوامل موثر در سیاه شدن رنگ طلا

این بخش، مهم‌ترین عواملی را بررسی می‌کنیم که می‌توانند علت سیاه شدن طلا باشند و باعث تیرگی یا تغییر رنگ زیورآلات شوند:

نقش عیار در سیاه شدن طلا

هرچه عیار طلا پایین‌تر باشد، درصد فلزات آلیاژی (مانند مس یا نقره) در آن بیشتر است و این فلزات بیشتر در معرض واکنش با عواملی مثل رطوبت و هوا قرار می‌گیرند. به همین دلیل، طلای ۱۴ عیار سریع‌تر از طلای ۱۸ یا ۲۱ عیار تغییر رنگ می‌دهد.

تماس با آب و مواد شیمیایی

آب شهری، مخصوصاً آب‌هایی که حاوی کلر هستند، می‌توانند باعث واکنش با آلیاژ طلا شوند و سیاه شدن طلا را تسریع کنند. همچنین، مواد ضدعفونی‌کننده، مایع دستشویی و شوینده‌ها می‌توانند سبب ایجاد تغییر رنگ در زیورآلات طلا شوند. نواحی‌ای که تماس بیشتری با پوست دارند، مانند پشت گردن یا داخل انگشتر، معمولاً زودتر دچار تیرگی می‌شوند.

واکنش با عرق بدن

نمک موجود در عرق بدن می‌تواند با فلزاتی مانند مس در طلا واکنش دهد و لکه‌های سیاه یا سبز ایجاد کند. این واکنش به‌ویژه در فصل‌های گرم‌تر و برای طلاهای با عیار پایین‌تر رخ می‌دهد.

تماس با عطر و لوازم آرایشی

مواد شیمیایی موجود در عطرها، اسپری‌ها و کرم‌ها به‌تدریج باعث اکسید شدن سطح طلا و کاهش درخشندگی آن می‌شوند. این اثر زمانی شدیدتر می‌شود که طلا به‌طور مداوم در معرض این مواد قرار گیرد.

حرارت و تغییر رنگ

قرار گرفتن طلا در معرض حرارت شدید یا منابع حرارتی مانند نور آفتاب یا دستگاه‌های خشک‌کن می‌تواند باعث واکنش فلزات آلیاژی با اکسیژن شود و تیرگی سطحی را ایجاد کند.

کیفیت آبکاری

در طلاهایی که دارای آبکاری نازک طلا یا رودیوم هستند، اگر کیفیت آبکاری پایین باشد، فرسایش سریع‌تری اتفاق می‌افتد. در نتیجه، فلز زیرین که معمولاً در تماس با هوا فعال‌تر است، می‌تواند باعث سیاه شدن طلا شود.

واکنش بدن و حساسیت پوستی

پوست‌های اسیدی یا دارای املاح زیاد در تماس با نیکل (که در برخی آلیاژهای طلا وجود دارد)، یکی از عوامل مهم در سیاه شدن طلا است. این واکنش نه تنها باعث تغییر رنگ طلا می‌شود، بلکه ممکن است لکه‌هایی روی پوست نیز ایجاد کند. این مشکل به‌خصوص در طلاهای با کیفیت پایین یا ارزان‌تر دیده می‌شود.

بیشتر بخوانید : بهترین محل برای نگهداری طلا و جواهرات در منزل

طلای سیاه شده را چگونه تمیز کنیم؟

در بیشتر مواقع، با تمیز کردن صحیح می‌توان درخشندگی زیورآلات را بازگرداند. برخلاف تصور عمومی، برای این کار همیشه نیاز به مراجعه به طلافروشی نیست. چند روش خانگی مطمئن وجود دارد که با رعایت نکات ایمنی و دقت، می‌توان از آن‌ها استفاده کرد.

تمیز کردن با جوش شیرین

این روش ساده، مؤثر و کم‌هزینه است. فقط باید توجه داشت که برای زیورآلات دارای سنگ‌های قیمتی مناسب نیست.

مراحل کار:

1. کف یک ظرف شیشه‌ای (پیرکس) را با فویل آلومینیومی بپوشانید، به‌طوری‌که سمت براق فویل به سمت بالا باشد.
2. زیورآلات طلا را روی فویل قرار دهید.
3. روی هر قطعه، حدود یک تا یک‌ونیم قاشق غذاخوری جوش شیرین بریزید.
4. دو پیمانه آب جوش (۵۰۰ میلی‌لیتر) داخل ظرف بریزید تا طلا کاملاً در محلول غوطه‌ور شود.
5. حدود ۵ دقیقه صبر کنید تا واکنش انجام شود.
6. طلا را خارج کرده، زیر آب سرد به‌مدت ۴۵ تا ۶۰ ثانیه آبکشی کنید.
7. با یک دستمال نرم و بدون پرز خشک کنید و چند دقیقه در هوای آزاد بگذارید تا کاملاً خشک شود.

توجه: این روش برای زیورآلات دارای سنگ‌های قیمتی مناسب نیست، چون حرارت و مواد شیمیایی ممکن است به آن‌ها آسیب بزند.

تمیز کردن با محلول آمونیاک

برای تیرگی‌های عمیق‌تر می‌توان از محلولی حاوی آمونیاک استفاده کرد، اما این روش باید با دقت بالا و در فضای مناسب انجام شود.

مواد لازم:

• آب ولرم: ۱ پیمانه (۲۵۰ میلی‌لیتر)
• مایع ظرفشویی: ۱ قاشق چای‌خوری
• آمونیاک: نصف قاشق چای‌خوری
• اسفنج، انبر، مسواک نرم، دستکش، ماسک

مراحل کار:

1. همه‌ی مواد را در یک کاسه شیشه‌ای ترکیب کرده و با اسفنج هم بزنید.
2. در محیط با تهویه‌ی مناسب (ترجیحاً فضای باز)، طلا را با انبر داخل محلول قرار دهید.
3. تنها ۱۰ ثانیه صبر کنید، سپس طلا را خارج کنید.
4. با مسواک نرم، قسمت‌های سیاه‌شده را تمیز کنید. این کار را بالای همان کاسه انجام دهید تا محلول پاشیده نشود.
5. طلا را به‌مدت ۳۰ تا ۴۵ ثانیه با آب سرد آبکشی کنید.
6. با دستمال نرم خشک کرده و در صورت نیاز، دوباره با اسفنج آغشته به مایع ظرفشویی، طلا را بشویید تا آثار آمونیاک از بین برود.

هشدار: استفاده مکرر از آمونیاک ممکن است به طلا و پوست آسیب بزند. حتماً با دستکش و ماسک از آن استفاده کنید.

شست‌وشو با مایع ظرفشویی (برای تیرگی‌های کم)

اگر سیاهی طلا سطحی باشد، می‌توان آن را با محلول آب گرم و چند قطره مایع ظرفشویی تمیز کرد. کافی‌ست طلا را حدود ۲۰ دقیقه در محلول قرار دهید، سپس با مسواک نرم تمیز کرده، آبکشی و با پارچه‌ی نرم خشک کنید. این روش ساده برای تیرگی‌های کم موثر است.

آبکاری مجدد

در مواردی که تیرگی شدید باشد یا سطح طلا به‌طور کامل کدر شده باشد، آبکاری مجدد تنها راه مؤثر است. در این روش، طلا به یک گالری یا طلافروشی معتبر سپرده می‌شود. طی فرایند آبکاری، یک لایه‌ی نازک طلا یا رودیوم روی زیورآلات کشیده می‌شود تا ظاهر آن به‌صورت کامل بازسازی شود. این روش درخشندگی طلا را بازمی‌گرداند و برای جبران آبکاری‌های ضعیف قبلی نیز کاربرد دارد.

چطور از سیاه شدن طلا جلوگیری کنیم؟

درخشندگی طلا بیشتر از آنکه به عیار طلا یا قیمت آن وابسته باشد، به نحوه‌ی استفاده و نگهداری روزمره بستگی دارد. در ادامه، چند نکته‌ی ساده را بررسی می‌کنیم که می‌توانند از تغییر رنگ طلا جلوگیری کنند.

1. جلوگیری از تماس با مواد شیمیایی:8

طلا نباید با شوینده‌ها، سفیدکننده‌ها، مواد ضدعفونی‌کننده، کرم‌های آرایشی یا عطر تماس مستقیم داشته باشد. بهتر است قبل از شست‌وشو، دوش گرفتن یا استفاده از لوازم آرایشی، زیورآلات طلا را از بدن خارج کنید.

2. پرهیز از استفاده طلا هنگام ورزش یا فعالیت بدنی شدید

تعریق بدن در حین ورزش می‌تواند باعث واکنش نمک‌های موجود در عرق با فلزات آلیاژی طلا و تغییر رنگ آن شود. بهتر است زیورآلات طلا را هنگام ورزش از بدن جدا کنید.

3. استفاده نکردن از طلا در استخر یا دریا

کلر موجود در آب استخر یا نمک موجود در آب دریا، می‌توانند باعث تیرگی طلا شوند. زیورآلات طلا را قبل از شنا کردن یا وارد شدن به دریا از بدن جدا کنید.

4.دوری از حرارت مستقیم و نور آفتاب

قرار گرفتن مداوم طلا در معرض حرارت یا نور خورشید می‌تواند باعث تسریع واکنش‌های شیمیایی و تغییر رنگ طلا شود. از نگهداری طلا در مکان‌های گرم خودداری کنید.

5. جدا نگه داشتن طلا از سایر فلزات و جواهرات

تماس طلا با فلزات دیگری مانند نقره یا جواهرات مصنوعی ممکن است باعث واکنش‌های شیمیایی و تغییر رنگ آن شود. زیورآلات طلا را جداگانه نگهداری کنید.

6. تمیز کردن منظم طلا با پارچه نرم

بعد از هر بار استفاده، طلا را با یک پارچه نرم و بدون پرز تمیز کنید تا آثار عرق، گرد و غبار یا مواد آرایشی از سطح آن پاک شود و از تغییر رنگ جلوگیری شود.

7.استفاده از جعبه یا کیسه مناسب برای نگهداری

• نگهداری طلا در جعبه‌های پارچه‌ای یا مخملی، یا در کیسه‌های ضد رطوبت، مانع از تماس طلا با هوا و رطوبت می‌شود و احتمال تغییر رنگ را کاهش می‌دهد.

پرهیز از استفاده از شوینده‌های قوی در خانه

• شوینده‌های قوی مانند وایتکس یا جرم‌گیر می‌توانند حتی در هوای محیط تاثیر منفی روی طلا بگذارند. هنگام استفاده از این مواد، طلا باید از بدن جدا باشد.

آبکاری یا پولیش دوره‌ای توسط مراکز معتبر

اگر طلا را به‌طور مرتب استفاده می‌کنید، می‌توانید آن را به گالری یا مرکز معتبر برای آبکاری یا پولیش دوره‌ای بسپارید تا درخشندگی آن حفظ شود و از سیاه شدن آن جلوگیری گردد.

آیا طلای سیاه‌شده مثل روز اول می‌شود؟

در بسیاری از موارد، تمیز کردن طلا باعث بازگشت درخشش طلا می‌شود. اما اگر طلا عیار پایینی داشته باشد یا مدت زیادی از تغییر رنگ آن گذشته باشد، ممکن است نتیجه کاملاً مشابه روز اول نباشد. در این شرایط، آبکاری مجدد می‌تواند ظاهر طلا را تا حد زیادی ترمیم کند. با این‌حال، سیاه شدن به‌معنای کاهش ارزش طلا نیست و اغلب قابل‌برطرف شدن است.

نتیجه‌گیری

سیاه شدن طلا در زیورآلات موضوعی طبیعی است که به ترکیب آلیاژ آن با فلزاتی مانند مس یا نیکل برمی‌گردد، نه به اصل یا تقلبی بودن طلا. علت سیاه شدن طلا معمولاً واکنش این فلزات با رطوبت، تعریق، مواد شیمیایی و حرارت است. طلای ۲۴ عیار تغییر رنگ نمی‌دهد، اما طلاهای با عیار پایین یا آبکاری ضعیف بیشتر در معرض تیرگی هستند. این مشکل با تمیزکاری یا آبکاری مجدد قابل‌رفع است. مراقبت صحیح و خرید از مراکز معتبری مانند گالری پرسته یا تکنولایف، نقش مهمی در حفظ درخشندگی طلا دارد.